Hoşgeldiniz Sayın Ziyaretçi; ÜYE OLUN ya da üye iseniz GİRİŞ YAPIN.
biz-sizi-arayalim
biz-sizi-arayalim
KPSS Genel Kültür
Okul öncesi eğitim vatandaşın cebini yaktı
Okul öncesi eğitim vatandaşın cebini yaktı
Aday öğretmenler il tercihi yapacaklar
Aday öğretmenler il tercihi yapacaklar
Maliye Bakanlığı 25 uzman yardımcısı alacak
Maliye Bakanlığı 25 uzman yardımcısı alacak
2015 ODTÜ Akademik Parsonel Alımı
2015 ODTÜ Akademik Parsonel Alımı

kpss-egitim-setleri
KPSS PRATİK BİLGİLER
KPSS Rehberlik
KPSS Genel Yetenek
KPSS Genel Kültür
KPSS Eğitim Bilimleri
KPSS A Alan Bilgisi
KPSS Deneme Sınavları
KPSS Videolar
Türkiye'nin Akarsuları

reklam

TÜRKİYE'NİN AKARSULARI


Türkiye'deki akarsuların ortak özellikleri
 Akarsuların uzunlukları genellikle fazla değildir. Fırat, Dicle ve Kızılırmak dışındaki akarsuların boyları kısadır.

- Türkiye'de akarsu uzunluklarının fazla olmamasında;


a. Anadolu'nun bir yarımada olmasının etkisi vardır.
b. Kuzey ve Güney Anadolu'daki sıradağların uzanış biçimlerinin etkisi vardır. Çünkü kıyıya paralel uzanan dağlarla kıyı arasındaki mesafe fazla değildir.

Bu dağlardan kaynaklanan ve denize ulaşan akarsuların boyları da kısadır.
- Akarsular genellikle hızlı akar. Bunun sebebi ülkemizde dağların ve dik yamaçların fazla olmasıdır.
- Akarsularımız ulaşıma elverişli değildir.
- Hidroelektrik enerji potansiyelleri fazladır.
- Denge profiline ulaşmamışlardır.
- Türkiye'deki akarsuların akıttığı su miktarı mevsimlere göre farklılıklar gösterir. Bu durumun başlıca nedeni, ülkemizin çeşitli yörelerinde farklı iklim özelliklerinin etkili olmasıdır.


I. Akdeniz iklim özelliklerinin etkili olduğu yerlerde, yaz aylarında akarsuların suyu azalmakta, ilkbahar ve kış aylarında ise artmaktadır. Bu mevsimlerde düşen yağış suları ve kar suları, akarsuların seviyelerinin yükselmesini sağlamaktadır.
II. Orta Anadolu'dan beslenen akarsular yazın iyice zayıflamaktadır. Çünkü burada etkili bir yaz kuraklığı vardır, ilkbaharda kabarmaktadır.
III. Karadeniz Bölgesi'nden ve Kuzeydoğu Anadolu'dan kaynaklarını alan akarsularda durum oldukça farklıdır. Bu akarsular yaz aylarında da yağış sularıyla beslenmektedir. Bu yüzden akarsuların yataklarında her ay su bulunmaktadır. Aylık su akımları arasında da farklar fazla değildir. En kabarık dönemi ise ilkbahardır.


- Akarsularımızın pek çoğu ülke sınırları içinden doğup yine ülke topraklarından denize ulaşmaktadır. Fırat, Dicle, Aras, Kura ve Çoruh ırmakları ise ülkemizde doğup başka ülkenin topraklarından denize veya göllere dökülmektedir.

Türkiye'de akarsulardan;
- Sulama
- Enerji
- İçme suyu
- Kültür balıkçılığı
- Spor  turizm amaçlı yararlanılmaktadır.

Not: Türkiye akarsuları taşıdıkları, alüvyonları baraj gövdesine biriktirerek siltasyona (dip seviyesinin yükselmesi) neden olurlar. Bu yüzden barajların ekonomik ömrü oldukça kısalmaktadır.


Ulaştıkları Denizlere Göre Türkiye'nin Başlıca Akarsuları:


a. Karadeniz'e ulaşan başlıca akarsular


Kızılırmak: En uzun akarsudur. Sivas yakınlarındaki Kızıldağ'dan kaynağını aldıktan sonra, Bafra Ovası'ndan Karadeniz'e ulaşır. Hirfanlı ve Altınkaya baraj gölleri bu akarsu üzerinde kurulmuştur.


Yeşilırmak: Çarşamba ovasından Karadeniz'e ulaşır. Kılıçkaya, Almus, Hasan Uğurlu ve Suat Uğurlu barajları bu akarsu üzerinde kurulmuştur.
Sakarya: En uzun kolu Afyon'un kuzeyindeki Emir dağından doğar. Porsuk ve Ankara çaylarını alıp Karadeniz'e ulaşır. Hasan Polatkan ve Gökçekaya barajları bu akarsu üzerinde kurulmuştur.
Çoruh: Doğu Karadeniz'de Mescit Dağı'ndan doğar. Gürcistan topraklarında Batum'dan Karadeniz'e ulaşır.
Filyos Çayı: Karadeniz'e ulaşan çaydır.

b. Akdeniz'e ulaşan başlıca akarsular:


Asi: Lübnan topraklarından doğar. Türkiye topraklarından Akdeniz'e ulaşır.
Ceyhan: Elbistan'dan doğar, İskenderun Körfezi'nin batısından Akdeniz'e sularını boşaltır. Aslantaş ve Menzelet barajları bu akarsu üzerinde kurulmuştur.
Seyhan: Zamantı Çayı adıyla Sivas'ın güneyinde, Uzunyayla'dan doğar. Adana ovasından büklümler yaparak Akdeniz'e ulaşır. Seyhan barajı bu ırmak üzerinde kurulmuştur.
Göksu: Silifke Ovası'ndan Akdeniz'e ulaşır. Göksu yurdumuzda su sporlarının en çok yapıldığı akarsuyumuzdur.
Aksu: Kaynağını Eğirdir Gölü'nün güneyinden alır ve Antalya düzlüğünden geçerek kentin içinden Akdeniz'e ulaşır.

c. Ege Denizi'ne ulaşan başlıca akarsular:


Meriç: Kaynağını Bulgaristan'dan alır. Ege Denizi'ne ulaşır.
Gediz: İç Batı Anadolu eşiği üzerindeki Murat Dağı'ndan doğar ve Ege Denizi'ne dökülür. Demirköprü barajı bu ırmak üzerinde kurulmuştur.
Küçük Menderes: Kaynağını Bozdağlar'dan alır. Küçük Menderes Ovası'ndan geçerek denize ulaşır.
Büyük Menderes: Önemli kollarını İç Batı Anadolu eşiği, Göller yöresi ve Menteşe yöresinden alır. Kendi oluşturduğu deltadan Ege Denizi'ne ulaşır. Adıgüzel ve Kemer barajları bu akarsu üzerinde kurulmuştur.

d. Marmara Denizine Ulaşan Başlıca Akarsular


Susurluk: Simav çayı adıyla Simav yakınlarından doğar. Uludağ'dan gelen Nilüfer çayını aldıktan sonra Marmara Denizi'ne ulaşır.

Sınır aşan sular: Bir ülkeden doğup başka ülke topraklarından denize ulaşan akarsulara denir. Asi ve Meriç ırmakları ise ülke dışından kaynaklarını almakta ve sınırlarımız içinden denize ulaşmaktadır.

e. Basra Körfezi'ne Ulaşan Akarsular


Fırat: Kaynağını ülkemizden alan ülke sınırları dışından denize ulaşan en uzun akarsudur. Bu ırmağın en önemli kolları Murat ve Karasu'dur. Atatürk, Karakaya ve Keban barajları bu akarsu üzerine kurulmuştur.
Dicle: Güneydoğu Toroslardan gelen çok sayıdaki küçük kollarla beslenir. Habur çayı ve Zap suyu ile birleştikten sonra Irak'ın güneyinde Şatül Arab'da Fırat'la birleşerek Basra Körfezi'ne ulaşır. Devegeçidi, Kralkızı barajı bu akarsu üzerinde kurulmuştur.

f. Hazar Gölü'ne Ulaşan Akarsular


Kura: Kars yakınlarından doğar. Azerbaycan topraklarına geçer. Burada Araş ile birleşerek Hazar Gölü'ne ulaşır. Kapalı havzadır.
Aras: Erzurum'un güneyinde Bingöl dağlarından doğar. Hazar Gölü'ne ulaşır. Kapalı havzadır.
Arpaçay (Türk  Ermeni), Meriç (Türk  Yunan) sınır oluşturan nehirlerdir.


 

AKARSU REJİMLERİ


Debi: Akarsuyun herhangi bir kesitinden bir saniyede geçen su miktarıdır, m3/ sn olarak ifade edilir.
Akarsu debisini etkileyen bazı faktörler vardır:


Bunlar;
- Havzaya düşen yağı; miktarı ve yağış rejimi
- Yatak eğimi
- Sıcaklık
- Akarsu havzasının jeolojik yapısı
- Kaynak suları
- Buz erimeleri
- Bitki örtüsü

Akarsuyun debisinin arttığı dönemlerde taşıdığı malzemenin boyutu büyür, debinin azaldığı dönemde ise malzemenin boyutu küçülür.


Rejim: Akarsuyun yıl içinde gösterdiği akım değişikliklerine akarsu rejimi denir.
a. Düzenli Rejimli Akarsular: Akımı yıl içinde fazla değişmeyen akarsulardır.
b. Düzensiz Rejimli Akarsular: Yıl içindeki akımında büyük değişiklikler olan akarsulardır.
Akarsu rejimin etkileyen faktörler vardır.

Bunlar;
- İklim (sıcaklık-yağış)
- Yer şekilleri
- Zeminin jeolojik yapısı
- Bitki örtüsü
- Akarsu havzasının şekli
- Beşeri faktörler (baraj yapımı, kullanma suyu, vs.)

Taban (Kaide) Seviyesi: Akarsuların sularını boşalttığı seviyeye taban seviyesi denir.
- Yağmur Sularıyla Beslenen Akarsular (Ege Bölgesi akarsuları)
- Kaynak Sularıyla Beslenen Akarsular (Manavgat, Köprüçay, Düden)
- Kar ve Buz Sularıyla Beslenen Akarsular (Fırat-Dicle - Zap)
- Göl Sularıyla Beslenen Akarsular (Çarşamba suyu)
- Karma Rejimli Akarsular (Kızılırmak, Yeşilırmak, Sakarya)

 


Etiketler : türkiye'nin akarsuları

KPSS Lise

Facebook Yorumlar