Hoşgeldiniz Sayın Ziyaretçi; ÜYE OLUN ya da üye iseniz GİRİŞ YAPIN.
biz-sizi-arayalim
biz-sizi-arayalim
KPSS Genel Kültür
Okul öncesi eğitim vatandaşın cebini yaktı
Okul öncesi eğitim vatandaşın cebini yaktı
Aday öğretmenler il tercihi yapacaklar
Aday öğretmenler il tercihi yapacaklar
Maliye Bakanlığı 25 uzman yardımcısı alacak
Maliye Bakanlığı 25 uzman yardımcısı alacak
2015 ODTÜ Akademik Parsonel Alımı
2015 ODTÜ Akademik Parsonel Alımı

kpss-egitim-setleri
KPSS PRATİK BİLGİLER
KPSS Rehberlik
KPSS Genel Yetenek
KPSS Genel Kültür
KPSS Eğitim Bilimleri
KPSS A Alan Bilgisi
KPSS Deneme Sınavları
KPSS Videolar
Maddi Duran Varlıklar ve TMS36 Varlıkların Değer Düşüklüğü

reklam

Maddi Duran Varlıklar ve TMS36 Varlıkların Değer Düşüklüğü


 

ÖZ

Maddi duran varlıklar işletmenin toplam aktifleri içerisinde önemli bir yer tutmaktadır.  Bundan dolayı maddi duran varlıklar, maddi duran varlıklarda amortisman yöntemleri ve muhasebeleştirme işlemleri üzerinde önemle durulması gereken konuları oluşturur. TMS-16 Maddi Duran Varlıklar Standardı da, finansal tablo kullanıcıların işletmenin maddi duran varlıklarındaki yatırımını ve bu yatırımdaki değişimleri belirleyebilmelerini sağlayan maddi duran varlıklarla ilgili muhasebe işlemlerini düzenlemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada TMS-16 kapsamında maddi duran varlıklar standardı incelenmiştir.

 

Anahtar Kelimeler: Maddi duran varlıklar, maddi duran varlıklarda amortismanlar,

 

ABSTRACT

The place of tangible fixed assets of among total assets of a company is a significant one. Hence the tangible fixed assets and their accounting treatment and amortization are subjects that requires particular attention. Tangible fixed assets Standard of IAS-16 aims to regulate the financial statement users’ investments in tangible fixed assets and the accounting transactions which are related to tangible fixed assets and determine the changes in these investments. This study examines the tangible fixed assets standard as set by IAS-16 (Turkish Accounting Standard-article 16).

 

Keyword: Tangible fixed assets, amortization methods for tangible fixed assets,   

 

1- GİRİŞ

 

Bir yıldan daha uzun süre kullanılmak üzere alınmış olan maddi duran varlıkların, muhasebe kayıtlarına alınması, kullanıldığı sürece izlenilmesi, kullanım süresi sonunda aktiften çıkartılması uzun yıllardan beri vergi kanunları hükümlerine göre yürütülmüştür. Güncel hale gelen Uluslararası Muhasebe Standartları ve bunların yerelleştirilmesi biçimi olan Türkiye Muhasebe Standartları bu konulara ilişkin çeşitli yeni düzenlemeler getirmektedir. Bu yeni düzenlemeler vergi kanunlarında da değişiklik yapılmasını gerekli kılmış, bu konularda da vergi kanunlarında da değişikliğe gidilme ihtiyacı ortaya çıkmış ve gerekli bazı değişiklikler de yapılmıştır. İzleyen dönemlerde de maddi duran varlıklara ilişkin işlemler ülkemizde Türkiye Muhasebe Standartları’nın hükümlerinden etkilenecektir.

Bu makalenin amacı maddi duran varlıklara ilişkin işlemlere Türkiye Muhasebe Standartları açısından bakmak, standardın hükümlerini örneklerle açıklamaktır.

 

2-      STANDARDIN AMACI

 

Maddi Duran Varlıklara ilişkin Türkiye Muhasebe Standardının amacı aşağıdaki gibi açıklanmıştır.

 

“Bu Standardın amacı, finansal tablo kullanıcılarının işletmenin maddi duran varlıklardaki yatırımını ve bu yatırımdaki değişimleri belirleyebilmelerini sağlayan maddi duran varlıklarla ilgili muhasebe işlemlerini düzenlemektir. Maddi duran varlıkların muhasebeleştirilmesindeki temel konular; varlıkların muhasebeleştirilmesi, defter değerlerinin belirlenmesi ve bunlarla ilgili olarak finansal tablolara yansıtılması gereken amortisman tutarları ile değer düşüklüğü zararlarıdır.”

 

Standardın amaçlarına baktığımızda altı çizilmesi gereken konunun maddi duran varlıklardaki ortaya çıkması muhtemel değer düşüklüğü zararlarının finansal tablolara yansıtılma keyfiyetidir.

 

3-      STANDART DA YER ALAN TANIMLAR

 

Standardın daha iyi anlaşılabilmesi için aşağıdaki tanımların iyi bilinmesi gerekmektedir. Bu kavramlardan birçoğu yıllardan beri kullanıla gelmektedir. Ancak “işletmeye özgü değer”, “değer düşüklüğü zararı”, “geri kazanılabilir tutar” ve “kulanım değeri” kavramlarının iyi özümlenmesi gerekir. Çünkü ileride verilecek örnekler çoğunlukla bu kavramlara dayanmaktadır.

 

Defter değeri: Bir varlığın birikmiş amortisman ve birikmiş değer düşüklüğü zararları indirildikten sonra  finansal tablolara yansıtıldığı tutarıdır.

 

Maliyet: Bir varlığın elde edilmesinde veya inşaatında ödenen nakit veya nakit benzerlerini veya verilen diğer bedellerin gerçeğe uygun değerini veya belli durumlarda, (diğer TFRS‘lerin özel hükümleri uyarınca) ilk muhasebeleştirme sırasında ilgili varlığa atfedilen bedeli ifade eder. (örnek TFRS 2 Hisse Bazlı Ödemeler)

 

Amortismana tabi tutar: Bir varlığın  maliyetinden veya maliyet yerine geçen diğer tutarlardan kalıntı değerin düşülmesiyle bulunan tutarı ifade eder.

 

Amortisman: Bir varlığın amortismana tabi tutarının, yararlı ömür süresince sistematik olarak dağıtılmasını ifade eder.

 

İşletmeye özgü değer : Bir işletmenin  bir varlığın devamlı kullanımından ve yararlı ömrünün sonunda elden çıkarıldığında elde edilmesi beklenen veya bir yükümlülüğün karşılanmasında oluşması beklenen nakit akışlarının bugünkü değerini ifade eder

 

Gerçeğe uygun değer: Karşılıklı pazarlık ortamında, bilgili ve istekli gruplar arasında bir varlığın el değiştirmesi ya da bir borcun ödenmesi durumunda ortaya çıkması gereken tutardır.

 

Değer düşüklüğü zararı : Bir varlığın defter değerinin geri kazanabilir tutarını aşan kısmını ifade eder.  

 

Maddi duran varlıklar:

(a)    Mal veya hizmet üretimi veya arzında kullanılmak, başkalarına kiraya verilmek veya idari amaçlar çerçevesinde kullanılmak üzere elde tutulan; ve

(b)         Bir dönemden daha fazla kullanımı öngörülen,

fiziki kalemlerdir.

 

Geri kazanılabilir tutar: Bir varlığın net satış fiyatı ve kullanım değerinden büyük olanıdır.

 

Bir varlığın kalıntı değeri: Bir varlık tahmin edilen yararlı ömrünün sonundaki durum ve yaşına ulaştığında elden çıkarılması sonucu elde edilmesi beklenen tutardan, elden çıkarmanın tahmini maliyetleri düşülerek ulaşılan tahmini tutardır.

Yararlı ömür:

(a)       Bir varlığın işletme tarafından kullanılabilmesi  beklenen süreyi; veya

(b)       İşletme tarafından ilgili varlıktan elde edilmesi beklenen üretim sayısı veya benzeri üretim birimini ifade eder.

 

Kullanım değeri: Bir varlık veya nakit yaratan birimden elde edilmesi beklenen gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değeridir.

 

4-      STANDARDA GÖRE MADDİ DURAN VARLIKLARIN MUHASEBELEŞTİRLMESİ

 

Maddi duran varlıkların standarda göre muhasebeleştirlmesinde dikkate alınması gereken bazı önemli noktalar bulunmaktadır. Bu noktaları şöyşe sıralayabiliriz.

Bir işletmenin bir dönemden fazla kullanmayı beklediği önemli yedek parça ve yedek malzemeleri maddi duran varlık olarak değerlendirilir.

 

Bir işletme bu ilke çerçevesinde, maddi duran varlıklarla ilgili bütün maliyetleri oluştuğu tarihteki değerleriyle muhasebeleştirir. Bu maliyetler, bir maddi duran varlık kaleminin ilk elde etme veya inşa edilmesi aşamasında oluşan ve sonradan; ekleme, kısmi yenileme ve bakım için katlanılan maliyetleri içerir.

 

Muhasebeleştirilme kriterlerinin sağlanması durumunda, yapılan her büyük çaplı kontrolün maliyeti yenileme olarak maddi duran varlık kalemlerinin defter değerine dahil edilerek muhasebeleştirilir. Bir önceki kontrolden kalan (fiziki parçalardan ayrıştırılabilen) herhangi bir maliyetin defter değeri  bilançodan çıkartılır.

 

5- MALİYETİN ÖLÇÜMÜ

Satın alınan maddi duran varlıkların aktifte hangi değerle yer alacağına ilişkin düzenleme bu başlık altında düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre genel yaklaşım, alım tarihindeki peşin bedelin esas alınmasıdır. Bunun dışındaki yapay maliyet artırıcı (vade farkı, kredi faiz v.b.) kalemlerin maddi duran varğın bedeline eklenmesi sorunudur. Standart da konuya ilişkin şu açıkamlara yer verilmiştir.

 

Bir maddi duran varlık kaleminin maliyeti, muhasebeleştirme tarihindeki peşin fiyatın eşdeğeri tutardır. Eğer ödeme normal kredi vadelerinin ötesine erteleniyorsa, peşin fiyat eşdeğeri ile toplam ödeme arasındaki fark, TMS 23 (Borçlanma Maliyetleri)’de izin verilen alternatif yöntem çerçevesinde defter değerinde taşınmadığı sürece, kredi dönemi boyunca faiz olarak finansal tablolara yansıtılır.

 

Örneğin, Pres makinesinin peşin değeri 10.000 YTL’dir. Üç yıl vadeli olarak alınan makine için 13.000 YTL ödenecektir. Bu örnekte 10.000 YTL makine maliyeti, 3.000 YTL ise finansman gideri oarak dikkate alınmalıdır.

 

6- MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİNDE MODELLER

 

Maddi duran varlıkların muhasebeleştirilmesinden sonra bilançoda izlerken iki politikaya göre muhasebeleştirme işlemini sürdürebilir.

a)      Maliyet Modeli,

b)      Yeniden Değerleme Modeli

Bu iki modele göre birisi seçilerek uygulanmalıdır. Ancak seçilen model sadece bir maddi duran varlık kalemine değil, o sınıfın tamamına uygulanmalıdır. Örneğin satın alınann bir kamyon için yeniden değerleme yapılması düşünülürse, sadece o kamyon değil tüm taşıt araçları grubu yeniden değerlemeye tabi tutulmalıdır. Modeller aşağıdaki gibi incelenebilir.

 

a)      Maliyet Modeli

     Maliyet değeri aşağıdaki gibi tanımlanmaktadır.

           Bir maddi duran varlık kalemi varlık olarak muhasebeleştirildikten sonra, finansal tablolarda maliyetinden birikmiş amortisman ve varsa birikmiş değer düşüklüğü zararları indirildikten sonraki değeri ile gösterilir.

 

Kanımızca bu tanımdaki maliyet ve birikmiş amortisman kavramları yeteri kadar açıktır. Birikmiş değer düşüklüğü zararı ise maddi duran varlığın zaman içerisindeki maliyet bedeline göre ortaya çıkan değer azalmasını ifade etmektedir ve buna ilişkin örnekler ileride verilecektir.

 

b)      Yeniden Değerleme Modeli

Bu modelle ilgili olarak en önemli kavram yeniden değerlenmiş tutar kavramıdır. Bu kavram standartta aşağıdaki gibi tanımlanmaktadır.

Gerçeğe uygun değeri güvenilir olarak ölçülebilen bir maddi duran varlık kalemi, varlık olarak muhasebeleştirildikten sonra, yeniden değerlenmiş tutarı üzerinden gösterilir. Yeniden değerlenmiş tutar, yeniden değerleme tarihindeki gerçeğe uygun değerinden, müteakip birikmiş amortisman ve müteakip birikmiş değer düşüklüğü zararlarının indirilmesi suretiyle bulunan değerdir.

 

 Yeniden değerleme modelinde üstesinden gelinmesi gereken sorun maddi duran varlığın gerçeğe uygun değerinin, defter değerinden farklı olmasında yatmaktadır.

Bu sorunun üstesinden gelmek için;

 

Yeniden değerlenen varlığın gerçeğe uygun değerinin defter değerinden önemli ölçüde farklılaşması durumunda, varlığın tekrar yeniden değerlenmesi gerekir. Bazı maddi duran varlık kalemlerinin gerçeğe uygun değerleri önemli değişiklikler göstermesi nedeni ile yıllık olarak yeniden değerlenmeyi gerektirir. Gerçeğe uygun değerlerinde önemli değişiklikler olmayan maddi duran varlık kalemleri için bu sıklıkta yeniden değerleme yapılmasına gerek yoktur. Bu kalemler için sadece üç veya beş yılda bir yeniden değerleme yapılması gerekli olabilir.

 

Bu maddede yanıtlanması gereken soru tüm açıklığı ile ortada durmaktadır. Soru şudur; “Yeniden değerlemeyi gerekli kılan maddi duran varlığın gerçeğe uygun değerinde defter değerine göre ortaya çıkan önemli değişiklik ne kadardır?” Bu soruya verilecek yanıt standart metninde bulunmamaktadır. Yeniden değerlemeye ilişkin aşağıdaki gibi küçük ve basit bir örnek verilebilir.

 

ÖRNEK

 

a) Yeniden Değerleme

 

Maliyet bedeli 2.000 YTL, 4. yıl sonunda birikmiş amortismanı 800 YTL olan maddi duran varlığın yeniden değerlemeye tabi tutulması kararlaştırılmıştır. Maddi duran varlığın değeri %30 oranında artırılacaktır.

2.000 YTL x 0,30 = 600 YTL

   800 YTL x 0,30 = 240 YTL

        Yeniden Değ. Değ. Artışı  360 YTL

 

 

 

 

/

 

 

 

 

MADDİ DURAN VARLIK

600

 

 

 

BİRİKMİŞ AMORTİSMAN

YENİDEN DEĞERLEME DEĞER

ARTIŞI

 

240

360

 

 

/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yeniden değerleme modeli uygulamasında aşağıdaki konulara dikkat etmekte yarar vardır.

 

1) Bir maddi duran varlık kalemi yeniden değerlendiğinde, o varlığın ait olduğu tüm maddi duran varlık sınıfı da yeniden değerlenir.

 

2) Bir işletmenin faaliyetlerinde benzer özellik ve kullanıma sahip varlıkların gruplandırılması bir maddi duran varlık sınıfını oluşturur. Aşağıdakiler farklı sınıflara örnek olarak sayılabilir:

(a)         Arazi;

(b)        Arazi ve binalar;

(c)        Makinalar;

(d)        Gemiler;

(e)        Uçaklar;

(f)         Motorlu taşıtlar;       

(g)        Mobilya ve demirbaşlar; ve

(h)        Ofis gereçleri.

 

3) Eğer bir varlığın defter değeri yeniden değerleme sonucunda artmışsa, bu artış doğrudan özkaynak hesap grubunda yeniden değerleme değer artışı adı altında muhasebeleştirilir. Ancak, bir yeniden değerleme değer artışı, aynı varlığın daha önce gelir tablosu ile ilişkilendirilmiş bulunan yeniden değerleme değer azalışını tersine çevirdiği ölçüde gelir olarak muhasebeleştirilir.

 

Bu hüküm gereğince herhangi bir maddi duran varlık nedeniyle önce bir değer düşüklüğü gideri kaydedilmiş ise, daha sonra aynı maddi duran varlıkta değer artışı olmuş ise hemen blançoya özkaynaklara kaydetmek yerine öncelikle değer düşüklüğü kadar olan kısmını bu kez gelir kaydettikten sonra gider kaydedilen tutardan artan kısım varsa, bunu özkaynak hesap grubunda yeniden değerleme değer artışı olarak kaydedilmelidir. Buna ilişkin şöyle bir örnek verilebilir. 

 

ÖRNEK:

 

b) Geçmiş dönem değer düşüklüğünün yeniden değerlemeyle gelir kaydedilmesi.

 

Söz konusu maddi duran varlığın 3. yıl sonunda değer düşüklüğüne uğradığı düşüncesi ile 200 YTL’lik değer düşüklüğü gideri kaydedildiği anlaşılmıştır. (a) şıkkındaki yeniden değerleme kaydının bu bilgilerin ışığında tekrar yapılması istenmektedir.

 

Yeniden Değerleme Değer Artışı          360 YTL

Geçmiş Dönem Değer Düş. Zararı        200 YTL

Özkaynaklardaki Artış                          160 YTL

 

 

/

 

 

 

 

MADDİ DURAN VARLIK

600

 

 

 

BİRİKMİŞ AMORTİSMAN

M.D.V. DEĞER ARTIŞ GELİRİ

YENİDEN DEĞ.DEĞER ARTIŞI

 

240

200

160

 

 

/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   Yukarıdaki kayıtlarda yer alan 200 YTL’lik maddi duran varlık değer artışı gelirinin gelir tablosuna, 160 YTL’lik yeniden değerleme değer artışının bilançoya özkaynaklar arasına gideceği önemlidir.   

4) Eğer bir varlığın defter değeri yeniden değerleme sonucunda azalmışsa, bu azalma gider olarak muhasebeleştirilir. Ancak, sözkonusu varlıkla ilgili olarak daha önce bir yeniden değerleme değer artışı oluşturulmuşsa, bu azalış önceki yeniden değerleme farkını tersine çevirdiği ölçüde özkaynak hesap grubundaki yeniden değerleme değer artışı hesabından düşülür.

Bu konuya ilişkin şöyle bir örnek verilebilir.

 

ÖRNEK:

 

c) Değer düşüklüğü yeniden değerleme değer artışının kapatılarak gider kaydedilmesi.


Etiketler : maddi duran varlıklar ve tms36 varlıkların değer düşüklüğü


Facebook Yorumlar

KPSS Lise