Hoşgeldiniz Sayın Ziyaretçi; ÜYE OLUN ya da üye iseniz GİRİŞ YAPIN.
biz-sizi-arayalim
biz-sizi-arayalim
Yabancı Dil Eğitim Seti
Okul öncesi eğitim vatandaşın cebini yaktı
Okul öncesi eğitim vatandaşın cebini yaktı
Aday öğretmenler il tercihi yapacaklar
Aday öğretmenler il tercihi yapacaklar
Maliye Bakanlığı 25 uzman yardımcısı alacak
Maliye Bakanlığı 25 uzman yardımcısı alacak
2015 ODTÜ Akademik Parsonel Alımı
2015 ODTÜ Akademik Parsonel Alımı

kpss-egitim-setleri
KPSS PRATİK BİLGİLER
KPSS Rehberlik
KPSS Genel Yetenek
KPSS Genel Kültür
KPSS Eğitim Bilimleri
KPSS A Alan Bilgisi
KPSS Deneme Sınavları
KPSS Videolar
Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

reklam

Dünya'nın Şekli ve Hareketleri


Dünya, yuvarlak olmakla birlikte geometrik açıdan tam bir küreye benzemez. Ekvatorda hafif şişkin, kutuplarda hafif basıktır. Dünya'nın, kutuplardan hafifçe basık ekvatordan şişkin kendine has bu şekline geoit denir. Dünya'nın geoit şekli, kendi ekseni etrafında dönüşü sırasında oluşan, merkezkaç kuvvetinin etkisi sonucu meydana gelmiştir.
 


Dünya'nın Şeklinin Sonuçları


- Ekvatorun uzunluğu tam bir meridyen dairesinin uzunluğundan daha fazladır.
- Ekvator yarıçapı, kutuplar yarıçapına göre 21 km daha uzundur.
- Dünya'nın şeklinden dolayı, güneş ışınları yeryüzüne farklı açılarla düşer.
- Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe sıcaklık değerleri düşer.
- Dünya'nın şeklinden dolayı, Dünya'nın bir yarısı karanlıkken diğer yarısı aydınlıktır. Aydınlanma çizgisi daire biçiminde olur. Buna aydınlanma çemberi de denir.
- Kutuplar, Dünya'nın merkezine (ekvatora göre) daha yakındır. Bunun sonucu olarak, yerçekimi ekvatorda az, kutuplarda daha fazladır.
- Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı (çizgisel hız) ekvatordan kutuplara gidildikçe azalır.
- Tan ve gurup vaktinin süresi ekvatordan kutuplara doğru uzar.
- Ekvatordan kutuplara gidildikçe, paralel boyları ve meridyenler arası mesafe azalır.
- Kutup yıldızının görünüm açısı bulunduğumuz yerin enlem derecesini verir.
- Sürekli termik basınçlar oluşur. Ekvatorda Termik Alçak Basınç (TAB), Kutuplarda Termik Yüksek Basınç (TYB)
- Harita yapımında bozulmalar oluşur.

B. DÜNYA'NIN HAREKETLERİ


Dünyanın iki çeşit hareketi vardır:

1. Kendi ekseni etrafında dönmesi (Günlük, eksen hareketi)
2. Güneşin etrafında dönmesi (Yıllık, yörünge hareketi)

Dünya'nın Kendi Ekseni Etrafında Dönmesi (Günlük Hareket)


Dünya, kendi ekseni etrafındaki dönüşünü, 24 saatte tamamlar. Buna bir gün denir. Dünyanın kendi ekseni etrafındaki hareketi batıdan doğuya doğrudur. Bu nedenle aynı anda daha doğuda bulunan yerlerde, güneş daha erken doğar ve yerel saat daha ileri olur. Dünya, kendi ekseni etrafında atmosfer ile birlikte döndüğü için bu dönüş hissedilmez. Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki hızı en fazla ekvator üzerindedir. Bu hız saatte 1670 km/saattir. Kutuplarda hız sıfırdır.

Dünya'nın Kendi Ekseni Etrafındaki Dönüşünün Sonuçları


- Gece ve gündüz birbirini takip eder.
- Güneş ışınlarının günlük geliş açıları değişir.
- Günlük sıcaklık farkları meydana gelir. Bunun sonucunda;

a) Fiziksel çözülme oluşur.
b) Günlük basınç farkları oluşur.
c) Meltem rüzgârları oluşur.

- Merkezkaç kuvveti meydana gelir. Bunun sonucunda;

a) Sürekli rüzgârların (Alize, Batı, Kutup) yönlerinde sapmalar meydana gelir.
b) Okyanus akıntıları (Gulf  stream, Labrador, vs.) halkalar oluşturur ve yönlerinde sapmalar olur.

- Yerel saat farkları meydana gelir.
- Cisimlerin gün içindeki gölge uzunlukları değişir.
- Güneş doğuda erken doğar ve batar. Güneş batıda geç doğar ve batar.
- Dinamik basınç kuşakları meydana gelir.

Dünya'nın Güneş Etrafında Dönmesi (Yıllık Hareket)


Dünyanın ikinci hareket biçimi güneş çevresindeki dolanım (yıllık) hareketidir. Dünya, Güneş etrafındaki dönüşünü elips şeklindeki bir yörünge üzerinde 365 gün 6 saatte tamamlar. Buna bir yıl denir. Dünya, 939 milyon km'lik yörüngesi üzerinde saatte 108 bin km hızla hareket eder.

Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığı sabit değildir. Bazen yaklaşırken, bazen uzaklaşır. Bunun nedeni, Dünya yörüngesinin elips şeklinde olmasıdır. Dünya'nın Güneş'e en yakın olduğu 3 Ocak tarihine Perihel (Günberi) denir. Dünya'nın Güneş'ten en uzak olduğu 4 Temmuz tarihine ise Afel (Günöte) denir.

Sıcaklık dağılışını etkileyen temel etken güneş ışınlarının geliş açısıdır.

Dünya'nın hızı sabit değildir. Hız, günberi tarihinde artarken, günöte tarihinde azalır.

Bunun sonucunda;
a) Mevsim süreleri farklıdır.
b) Eylül ekinoksu iki günlük gecikmeyle gerçekleşir.
c) Şubat ayı iki gün kısa sürer.


Dünya'nın Güneş Etrafındaki Dönüşünün Sonuçları (Yıllık hareket)

- Mevsimlerin oluşmasına ve değişmesine neden olur.
- Mevsimlik sıcaklık farkları meydana gelir.
- Kara ve denizler arasında sıcaklık farkları oluşur. Buna bağlı olarak muson rüzgârları meydana gelir.
- Gece  gündüz uzunlukları değişir.
- Güneş'in ufuk üzerinde doğduğu yer ve saat ile Güneş'in ufukta battığı yer ve saat değişir.
- Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açıları değişir.
- Cisimlerin gölge boyları değişir.
- Aydınlanma çemberi mevsimlere göre yer değiştirir.

Güneş ışınları yıl boyunca dönencelere bir kez, dönenceler arasına iki kez dik düşer.

Dünya'nın Eksen Eğikliği


Dünya'nın elips şeklindeki yörüngesinden geçen düzleme Ekliptik (yörünge) düzlemi, Ekvatordan geçen düzleme ise Ekvator düzlemi denir. Bu iki düzlem birbiriyle çakışmaz. Çünkü dünya'nın ekseni ekliptik düzleme tam dik değildir. Başka bir ifadeyle, Dünya ekseni ile ekliptik düzlemi arasında 66° 33', ekvator düzlemi ile ekliptik düzlemi arasında 23° 27' lık bir açı vardır.

Dünya ekseninin 23°27' eğik oluşunun sonuçları şunlardır:
- Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısı yıl boyunca değişir.
- Güneş'in doğuş ve batış saatleri ile yerleri yıl içinde değişir.
- Aydınlanma çemberinin sınırı mevsimlere göre değişir.
- Mevsimler oluşur.
- Gece ile gündüz süreleri arasındaki farkın, ekvatordan kutuplara gidildikçe artar.
- Yıl içinde cisimlerin gölge uzunlukları değişir.
- Dönencelerin ve kutup dairelerinin sınırlarını belirleyerek, matematik iklim kuşaklarının oluşumuna neden olur.
Not: Dünya'nın Güneş çevresinde dönüşünün sonuçları, eksen eğikliği ile birlikte ortaya çıkar.

Mevsim Başlangıçları ve Bu Tarihlerin Özellikleri


Dünya'nın Güneş etrafında dönmesi ve eksen eğikliğine bağlı olarak dört önemli gün ortaya çıkar. Bu günler aynı zamanda mevsimlerin başlangıcıdır.

21 Mart ve 23 Eylül tarihlerine ekinoks (gece  gündüz eşitliği) tarihleri, 21 Aralık ve 21 Haziran tarihlerine de solstis (gündönümü) tarihleri denir.

21 MART KONUMU VE ÖZELLİKLERİ


Kuzey ve Güney Yarım Küre


Güneş ışınları öğle vakti ekvatora 90° lik açı ile düşer. Bunun sonucunda aşağıdaki olaylar gerçekleşir.

- Gölge boyu ekvatorda sıfırdır.
- Güneş ışınları bu tarihten itibaren Kuzey Yarım Küre'ye dik düşmeye başlar.
- Bu tarihten itibaren Güney Yarım Küre'de geceler, gündüzlerden uzun olmaya başlar. Kuzey Yarım Küre'de ise tam tersi olur.
- Bu tarih Güney Yarım Küre'de sonbahar, Kuzey Yarım Küre'de ilkbahar başlangıcıdır.
- Aydınlanma çemberi kutup noktalarına teğet geçer. Bu tarihte Güneş her iki kutup noktasında da görülür.
- Dünya'da gece ve gündüz süreleri birbirine eşit olur. Bu tarih Güney Kutup Noktası'nda 6 aylık gecenin, Kuzey Kutup Noktası'nda ise 6 aylık gündüzün başlangıcıdır.

Not: 21 Mart  23 Eylül tarihleri arasında Türkiye'de güneyden kuzeye doğru gidildikçe gündüz süreleri uzar, gece süreleri kısalır. Örneğin Karadeniz Bölgesi'nde mayıs ayında gündüz süresi Akdeniz Bölgesi'nden daha uzundur.



23 EYLÜL KONUMU VE ÖZELLİKLERİ

Kuzey ve Güney Yarım Küre


Güneş ışınları öğle vakti ekvatora 90°lik açı ile düşer. Bunun sonucunda aşağıdaki olaylar gerçekleşir.
- Gölge boyu ekvatorda sıfırdır.
- Güneş ışınları bu tarihten itibaren Güney Yarım Küre'ye dik düşmeye başlar.
- Bu tarihten itibaren Kuzey Yarım Küre'de geceler, gündüzlerden uzun olmaya başlar. Güney Yarım Küre'de ise tam tersi olur.
- Bu tarih Kuzey Yarım Küre'de sonbahar, Güney Yarım Küre'de ilkbahar başlangıcıdır.
- Aydınlanma çemberi kutup noktalarına teğet geçer. Bu tarihte Güneş her iki kutup noktasında da görülür.
- Dünya'da gece ve gündüz birbirine eşit olur. Bu tarih Kuzey Kutup Noktası'nda 6 aylık gecenin, Güney Kutup Noktası'nda ise 6 aylık gündüzün başlangıcıdır.

Not: 23 Eylül  21 Mart tarihleri arası Türkiye'de güneyden kuzeye doğru gidildikçe gündüz süreleri kısalır, gece süreleri uzar. Örneğin Karadeniz Bölgesi'nde aralık ayında gündüz süresinin iç Anadolu Bölgesi'nden daha kısa olması.

21 HAZİRAN KONUMU VE ÖZELLİKLERİ

Kuzey Yarım Küre


Güneş ışınları Yengeç Dönencesi'ne 90°lik açı ile düşer. Bunun sonucunda aşağıdaki olaylar gerçekleşir.
- Yaz mevsiminin başlangıcıdır.
- En uzun gündüz, en kısa gece yaşanır.
- Yengeç Dönencesi'nden kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar, gece süresi kısalır. Bu tarihten itibaren gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya başlar. Fakat 23 Eylül tarihine kadar gündüzler gecelerden uzundur.
- Aydınlanma çemberi Kuzey Kutup Dairesi'ne teğet geçer. Yengeç Dönencesi'nin kuzeyi, güneş ışınlarını yıl içerisinde alabileceği en dik açı ile alır. Bu tarihten itibaren güneş ışınlarının gelme açıları küçülmeye başlar.
- Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde en kısa gölge boyu görülür. Bu tarihten itibaren gölge boyları uzamaya başlar.
- Kuzey kutup dairesinde gündüz süresi 24 saattir.

Güney Yarım Küre


Güneş ışınları Oğlak Dönencesi'ne 43°06'lık açı ile düşer. Bunun sonucunda aşağıdaki olaylar gerçekleşir.
- Kış mevsiminin başlangıcıdır.
- En uzun gece, en kısa gündüz yaşanır. Oğlak Dönencesi'nden güneye gidildikçe gece süresi uzar, gündüz süresi kısalır. Bu tarihten itibaren geceler kısalmaya, gündüzler uzamaya başlar. Fakat 23 Eylül tarihine kadar geceler gündüzlerden uzundur.
- Aydınlanma çemberi Güney Kutup Dairesi'ne teğet geçer. Oğlak Dönencesi'nin güneyi güneş ışınlarını yıl içerisinde alabileceği en dar açı ile alır. Bu tarihten itibaren güneş ışınlarının gelme açıları büyümeye başlar.
- Güney kutup dairesinde gece süresi 24 saattir.
- Oğlak Dönencesi'nin güneyinde en uzun gölge boyu görülür. Bu tarihten itibaren gölge boyları kısalmaya başlar.



21 ARALIK KONUMU VE ÖZELLİKLERİ

Kuzey Yarım Küre


Güneş ışınları Yengeç Dönencesi'ne 43°06'lık açı ile gelir. Bunun sonucunda aşağıdaki olaylar gerçekleşir.
- Kış mevsiminin başlangıcıdır.
- En uzun gece, en kısa gündüz yaşanır. Yengeç Dönencesinden kuzeye gidildikçe gece süresi uzar, gündüz süresi kısalır. Bu tarihten itibaren geceler kısalmaya, gündüzler uzamaya başlar. Fakat 21 Mart tarihine kadar, geceler gündüzlerden uzundur.
- Aydınlanma çemberi Kuzey Kutup Dairesi'ne teğet geçer. Yengeç Dönencesi'nin kuzeyi güneş ışınlarını yıl içerisinde alabileceği en dar açı ile alır. Bu tarihten itibaren güneş ışınlarının gelme açıları büyümeye başlar.
- Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde en uzun gölge boyu görülür. Bu tarihten itibaren gölge boyları kısalmaya başlar.
- Kuzey kutup dairesinde gece süresi 24 saattir.

Güney Yarım Küre


Güneş ışınları Oğlak Dönencesi'ne 90°lik açı ile gelir. Bunun sonucunda aşağıdaki olaylar gerçekleşir.
- Yaz mevsiminin başlangıcıdır.
- En uzun gündüz, en kısa gece yaşanır. Oğlak Dönencesi'nden güneye gidildikçe gündüz süresi uzar, gece süresi kısalır. Bu tarihten itibaren gündüzler kısalmaya geceler uzamaya başlar. Ancak 21 Mart tarihine kadar, gündüzler gecelerden uzundur.
- Aydınlanma çemberi Güney Kutup Dairesi'ne teğet geçer. Oğlak Dönencesi'nin güneyi güneş ışınlarını yıl içerisinde alabileceği en dik açı ile alır. Bu tarihten itibaren güneş ışınlarının gelme açıları küçülmeye başlar.
- Güney kutup dairesinde gündüz süresi 24 saattir.
- Oğlak Dönencesi'nin güneyinde en kısa gölge boyu görülür. Bu tarihten itibaren gölge boyları uzamaya başlar
.


Etiketler : dünya'nın Şekli ve hareketleri

KPSS A

Facebook Yorumlar

KPSS A